Her işin icrasında sizi şaşırtan bazı gerçeklerle karşılaşırsınız. Biz Başarsoft olarak uzun yıllar dijital akıllı haritalar ile üretim ve ticaretin ihtiyacı olan, kaynak, mamül ve iş gücü ulaştırmalarında adres ve rota optimizasyon süreçlerine destek oluyoruz.

Yıllar önce, Türk Telekom’un TTCBS projesini yaptığımız süreçte, yeraltındaki bakır kablo yatırımlarının çok daha hızlı Fiber altyapısı ile yenilenmesi de yapılıyordu. Türk Telekom uzun yıllar dünya bakır fiyatlarının ana belirleyicisi olmuştu. Çünkü yeraltından söküp çıkarttığı kablo o kadar fazla idi ki! Ama bu fazlalığın çok yüksek olmasında ilginç bir iş yapış biçiminin de sebep olduğunu görmüştük.

Plansızlıktan gelen bakır:

Malum biz Türkler plan yapmayı, plana göre hareket etmeyi pek sevmeyiz. Dolayısı ile Türk Telekom da yıllarca evlere telefon altyapısı getirirken sokaklara saha dolaplarını yerleştirmiş, binalara kutular koyup oradan dairelere telefon hizmetini getirmiş. Bu süreçte plana bağlı kalınmadığı için tedbir olsun, ilerde lazım olur diye çok daha fazla telefon kapasitesi yerleştirilmiş, yani çok daha fazla bakır kablo yer altına yerleştirilmiş.

Kontrol istismarı ile gelen bakır:

Malum Türk Telekom kabloları kendi çalışanları ile değil, müteahhitleri aracılığı ile döşetiyor yıllardır. İhaleyi de çekilen kablonun metresine bağladıkları için, müteahhitler saha dolabından bina kutusuna “en kısa yol” algoritması ile değil de “hadi şuralardan da geçirelim, nasıl olsa kontrolden geçiririz” algoritması ile döşemişler. Bu sebepten, evinize saha dolabı 800 metre uzakta ise mesela, 1.250 metre ile kabulü yaptırmışlar. Bunu anlamakta kolay iş değil, özel olarak bakılmazsa anlaşılmaz çünkü. Hatırlarsak, bakır kablolardan eve/işyerine bağlananan dial-up (çevirmeli internet), ADSL ve VDSL gibi fiber öncesi teknolojide internet bağlantı hızınız, saha dolabına olan mesafeye göre değişiyordu. Örneğin mesafe 500 metreyi geçince çok düşüyor, 1.000 metre ve üzerinde ise iyice çekilmez hale geliyordu. Vatandaş “Saha dolabı sokağın başında, en fazla 300 metre, bu hız niye bu kadar düşük?” dediğinde fiziki kablonun “gezmesi” sebebiyle mesafenin çok daha fazla olduğu ortaya çıkıyordu.

İşte bu ve benzer sebepler yüzünden, Türk Telekom Fiber dönüşümü sürecinde yer altından çıkan bakır kablolardaki tonajın yüksekliği sebebiyle uzun süre dünya bakır fiyatlarında söz sahibi olmuştu.

Gümüş

Şimdi benzer bir durum da güneş panellerinde ve elektronik dünyasında yaşanıyor. Gümüş, panellerdeki hücrelerden tutun da elektronik basılı devrelere kadar birçok alanda, elektrikli arabalarda, gümüş tozu macun haline getiriliyor ve anında elektriği en az kayıpla ileten bir malzeme haline geliyor. (https://silverinstitute.org/silver-in-industry/) Dolayısı ile Çin hem otomotiv hem güneş paneli gibi kritik sektörlerinde kullanmak için büyük miktarlarda gümüş talep ediyor. ( https://www.admiddleeast.com/story/worlds-biggest-solar-farm-goes-live-in-china-5gw-can-power-an-entire-country-for-a-year ) Daha 2024 yılında 5GW kapasiteli bir kurulumda, New York Şehri büyüklüğünde bir alana güneş panelleri koyan Çin, her yıl %50 ve üzeri bir büyüme ile üretime ve satışa devam ediyor. Bugünkü gümüş fiyat artışının arkasında bu gelişme var, ama olurda ilerde güneş panellerinde yeni bir teknoloji keşfedilirse, dünyadaki gümüş fiyatını Çin’deki ve dünya üzerindeki bu güneş paneli tarlalarında yapılacak dönüşüm sonrası ortaya çıkan gümüşler belirleyecek diyebiliriz.