İnsanlık, avcı/toplayıcı günlerinden beri sosyal bir varlık olmanın avantajları ile iş bölümü yapmayı öğrendi. Bu sayede hayatta kalabildi ve nüfus artmaya devam etti. Tarım ve hayvan evcilleştirmeyi öğrenerek yerleşik düzene geçen insanoğlu için artık köyler kasabalar ve şehirlere doğru giden yol açıldı. Bu sayede birçok farklı yetenekler, uzmanlıklar ile dünya düzeni kuruldu, ama bir an geldi ki, hiç çalışmadan başkalarının ürettiklerini, biriktirdiklerini yağmalamayı fark eden insan grupları da oluştu.

Bunlar ilk nesil bedavacılardır. İnsanlık yıllarca bu bedavacılar ile yaşamak zorunda kaldı. Bu durumda güvenliği sağlayacak ordular, herhangi bir anda üretime doğrudan katkısı olmasa da yolları köprüleri yapan vb. gibi birçok destek hizmeti rolleri de ortaya çıktı. Likya’lıların ticareti kolaylaştırma adına buldukları “para” bir milat oldu. Ardından Mısır gibi firavunla yönetilen ülke ve imparatorluklardan, şehir devletleri ile Roma ya kadar birçok erken dönem yönetim sistemi sonrasında da “vergi” icat edildi ve bu aşamadan sonra çok daha fazla göz önünde olacak şekilde insanoğlunun kurduğu organizasyonlarda “bedavacı” (Free-Rider) problemi ortaya çıktı.

İkinci nesil bedavacı, gerekirse çalışıyormuş gibi görünen piramit işçisi (ki ustabaşı fark ederse hemen kırbacı sırtına yer) gerekirse iş üretiyormuş gibi görünen, hatta üretenden daha fazla sesi çıkan inşaat kalfası vb. olarak örneklendirilebilir. Küçük organizasyonlar, bedavacıların en korktuğu organizasyonlardır. Organizasyonlar büyüdüğünde ise bedavacılar bayram eder. Çünkü kendini kontrol edecek mekanizmanın da içinde birçok “bedavacı” olma olasılığı çok yüksektir. Büyük organizasyonlar cennettir bedavacı için, öyle eskisi gibi yağmaya çıkıp, canını tehlikeye atmasına da gerek yoktur, “-mış gibi yapma” sanatında uzman olması yeterlidir.

Bedavacıların en zorlandığı yer, özel sektör şirketleridir. Üreten, çalışan tüm ekip, sonuçtan doğrudan sorumludur. Dolayısı ile işletme piyasadaki rakiplerinden daha verimli çalışmaz, piyasadaki talebe uygun ürün/hizmet üretemez ise, bırakın aradaki bedavacıları, tüm çalışanları işsiz bırakacak iflas ile sonuçlanır yolculuk. Dolayısı ile hacmine bağlı olarak değişik metotlarla bedavacıları ayıklama mekanizması kurmayan işletmeler, rakiplerinin gerisine düşerek yok olmaya mahkûm olduğundan 3 kişinin yapacağı bir işi 5 kişiye yaptırtmazlar, bedavacıları barındırmazlar. Şirketler, bedavacıların en az bulunduğu organizasyonlardır.

Devlet kurumları ise, bedavacıların en rahat ettiği organizasyonlardır. Hele sistem ve organizasyon kurulmadı ise, bedavacı en rahat ettiği yerdedir. Çünkü devlet hizmetlerinin rakibi yoktur, verimli olsa da olmasa da batmaz.

Bedavacı, bazen “Sosyal Tembel” (Social Loafer) ile de karıştırılabilir. Sosyal tembel, çalışmasının miktarının sonuca etkisi olmayacağını düşünerek, daha az çalışan kişidir. Bir başka çalışan modu ise, “Sömürülme karşıtı” (Sucker Protester) dır. Sömürülme karşıtı kişi, organizasyondaki bedavacı ve sosyal tembelleri fark ettiğinde, kendi performansını otomatik olarak düşürür. Artık onun için grubun başarısı önemli değildir. Tek bir bedavacı veya tembel bile tüm grubu aşağı doğru çeken sarmal bir döngü yaratır.

Bedavacı problemi, tüm dünya GSH’sinde yaklaşık %9’luk bir kayıp yaratmaktadır. Bu da 2024 rakamları ile 111,3 Trilyon Dolar GSH için yaklaşık 10 Trilyon dolar kayıp demektir. (https://www.leadershipiq.com/blogs/leadershipiq/the-free-rider-problem)

Ülkemiz ve şirketlerimiz yaklaşık %10’luk bir iyileşme için bakacak yer ararsa, “Bedavacı”lar için zor günler, ülke ve şirketlerimiz için de güzel günler çok uzak değildir.