14 milyon işçi toplu iş sözleşmesi yapamıyor
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı verilerine göre, Türkiye genelinde 16 milyon 163 bin 54 işçiden 2 milyon 330 bin 98'i sendika üyesi. Sendikalı işçilerin tamamı toplu iş sözleşmesi kapmasında yer almazken çalışanların yüzde 87'si yani yaklaşık 14 milyon işçi çalışma yasalarına göre toplu iş sözleşmesi kapsamı dışında yer alıyor.
Osmanlı Devleti döneminde ilk kez Selânik'te tütün, liman ve pamuk işçileri 1911 yılında 1 Mayıs gösterisi düzenlendi.
Bu yıl da alanlarda insanca çalışma ve yaşam taleplerini dile getirecek çalışanlar büyümeden daha çok pay isteyecek.
Pandemiyle birlikte yaşanan hak kayıplarının önemli bir kısmı giderilmeye çalışılsa da Türkiye’de TÜİK, Çalışma Bakanlığı ve işçi konfederasyonu verilerine göre çalışanlar açısından tablo pek de iç açıcı değil...
Çalışanların büyümeden aldığı pay rekor düzeyde düşük
Türkiye ekonomisi yıllık bazda büyürken, çalışanların aldığı pay azaldı. Çalışanların büyümeden aldığı pay 2022'de yüzde 26,5'e geriledi. Böylelikle 1998 yılına giden veri setinin en düşük seviyesi kaydedildi.
TÜİK verilerine göre, 2022 yılı büyüme verileri, çalışanların büyümeden aldığı payın tarihi seviyelerde gerilediğini ortaya koydu.
Çalışanların büyümeden aldığı pay 2021'de yüzde 30,1 olarak gerçekleşirken, 2022'de yüzde 26,5'ye geriledi
Söz konusu veri, işgücü ödemelerinin kaydedildiği 1998 yılından beri görülen en düşük seviye oldu.
1998 yılında ücretlilerin aldığı pay yüzde 28,8 olarak kaydedilirken, sonraki yıllarda yüzde 29-36 arasında seyretti.
Yıllık bazda verilere yakından bakıldığında 1999 yılından itibaren düşüş eğilimi gösteren ücretlilerin payı, 2015 yılında yüzde 6,8 ile 7,1 arasında seyreden enflasyona karşın 2016 yılında asgari ücrete yapılan yüzde 30'luk artışla ciddi bir iyileşme gösterdi.
Ancak, yıllar içinde yükselen enflasyonun gerisinde kalan ücret artışları, çalışanların büyümeden aldığı payın da düşmesine yol açtı.
Türkiye Avrupa’nın en düşük asgari ücretli ülkelerinde biri
Avrupa İstatistik Ofisi’ne (Eurostat) göre Türkiye, Avrupa ülkeleri arasında en düşük üçüncü ülke. Brüt olarak yapılan hesaplamalara içinde 268 euro ile Arnavutluk ve 363 euro ile Bulgaristan en alt sıralarda yer alırken Türkiye’de asgari ücret geçen yıl 406 euro oldu.
AB ülkeleri içinde en yüksek asgari ücret aylık 2 bin 313 euro ile Lüksemburg’da olurken Belçika’da bin 842 ve İrlanda’da da bin 774 euro oldu.
Almanya’da çalışan asgari ücret olarak bin 842 euro ücret alırken kısa bir süre önce sendikalar ile hükümet arasında yapılan anlaşma ile 2,5 milyon kamu çalışına tek seferlik 3 bin euro ve yüzde 5,5 zam sağlanmış oldu.
Kadınların ücret ortalaması asgari ücrete yakın
TÜİK Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması’na göre, 2006’da kadınların aylık ortalama ücret ve maaş geliri asgari ücretin 2 katı düzeyindeydi. Yıl 2020’ye geldiğinde ise kadınların ortalama ücret ve maaş gelirleri asgari ücretin 1,5 düzeyine geriledi.
Buna karşılı erkeklerin aylık ve maaş gelirleri kadınları gelirlerinden daha yüksek. 2006 yılında erkeklerin aylık ortalama ücret ve maaş geliri asgari ücretin 2,2 katı iken bu oran 2020’de 1,8 kata geriledi.
Bu durum da toplumsal cinsiyet eşitsizliğini bir kez daha ortaya koyuyor.
Sendikalılık oranı düşük
Çalışma ve Sosyala Güvenlik Bakanlığı verilerine göre,Türkiye genelinde 16 milyon 163 bin 54 işçiden 2 milyon 330 bin 98'inin sendika üyeliği bulunuyor. Resmi verilere göre kayıtlı işçilerin yüzde 86'sının sendikasız olduğu görülürken 2022'nin Temmuz ayı verileri ile karşılaştırıldığında, toplam işçi sayısının 175 bin, sendikalı işçi sayısının ise 49 bin 813 kişi arttığı izlendi. Resmi verilere göre kayıtlı işçilerin yüzde 86'sının sendikasız olduğu görülürken sendikalı işçi sayısındaki artış binde 16 oldu.
Sendikalı işçilerin 1 milyon 991 bini işkolu barajını aşarak toplu iş sözleşmesi yapabilir durumda iken sendikalı olduğu halde sözleşme yapamayan 339 bin işçi söz konusu.
Yani, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı verilerine göre,Türkiye genelinde 16 milyon 163 bin 54 işçiden 2 milyon 330 bin 98'inin sendika üyeliği bulunuyor. Sendikalı işçilerin tamamı toplu iş sözleşmesi kapmasında yer almazken çalışanların yüzde 87'si yanı yaklaşık 14 milyon çalışma yasalarına göre toplu iş sözleşmesi kapsamı dışında yer alıyor.
Bu verilerle Türkiye, sendikalılık oranın en düşük ülke olmanın yanı sıra AB ülkeleri ve ABD arasında en düşük toplu iş sözleşmesi kapsamı oranına da sahip.
Kamu sektöründeki yüksek sendikalaşma oranı nedeniyle toplam toplu iş sözleşmesi kapsama oranı yüzde 9,5 olarak görünse de özel sektörde çok daha düşük. Özel sektörde TİS kapsamı yüzde 5,5 civarında.
Uluslararası verileri içinde karne kötü
En güncel OECD verilerine göre ise Türkiye sendikalılık ve toplu iş sözleşmesi oranı ile 36 OECD ülkesi arasında en son sıralarda. 2019 verileriyle Türkiye yüzde 9,9 sendikalılık oranı ve yüzde 8,5'lik toplu iş sözleşme kapsamı ile Estonya ve Litvanya'dan sonra sonran üçüncü sırada yer aldı.
ILO verilerine göre ise 2019’da Türkiye’de toplu iş sözleşme (TİS) kapması yalnızca yüzde 7,4 olarak kaydedildi.
Kadın işsizliği yüksek
TÜİK’in 2022 4. çeyrek üç aylık verilerine göre hem dar hem geniş tanımlı işsizliğin cinsiyete göre dağılımına bakıldığında kadınlarda işsizliğin daha yüksek olduğu görüldü.
2022 çeyreğinde dar tanımlı işsizlik erkeklerde yüzde 8,5 ve kadınlarda ise yüzde 13,6 olarak açıklandı. Geniş tanımlı işsizlik (âtıl işgücü) oranı ise erkeklerde yüzde 16,8 ve kadınlarda yüzde 28,1 olarak gerçekleşti.
Böylece kadınlarda dar tanımlı işsizlik oranı erkeklerden 5,1 ve geniş tanımlı işsizlik oranı ise 11,3 puan yüksek seyrettiği görüldü.
Web.tv
