Jeotermalde 35 milyar dolarlık yatırım hedefi
Türkiye, 1.798 megavatlık kurulu gücüyle bu dönüşümde önemli bir potansiyele sahip. Sektör temsilcileri, jeotermal elektrik kapasitesinin 2040'a kadar 10 bin megavata çıkarılması için 30-35 milyar dolarlık yatırım gerektiğini belirtiyor.
Antalya'da 9-20 Kasım tarihlerinde düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), Türkiye'nin jeotermal enerji potansiyelini uluslararası gündeme taşıdı. Türkiye'nin COP31 Başkanlığı ile Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA) işbirliğinde başlatılan Küresel Jeotermal Hedefi 2050 girişimi, küresel jeotermal enerji arzının 2025 seviyesine göre 12 kat artırılmasını amaçlıyor.
Avrupa Birliği'nin de katıldığı girişim kapsamında yatırım ortamının iyileştirilmesi, finansman imkanlarının genişletilmesi ve yeni teknolojilerin yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Türkiye açısından bu hedef, yalnızca elektrik üretim kapasitesinin artırılması anlamına gelmiyor. Konutların ısıtılması, seracılık, sanayi üretimi ve termal turizm gibi alanlarda da jeotermal kaynakların daha etkin kullanılması bekleniyor.
Küresel jeotermal kapasite 193 gigavata çıkacak
IRENA'nın COP31 kapsamında paylaşılan analizine göre, 2025 yılında yaklaşık 2,5 eksajul olan küresel jeotermal enerji arzının 2050'de 31 eksajule ulaşması öngörülüyor.
Aynı dönemde jeotermal elektrik üretim kapasitesinin 15,6 gigavattan 193 gigavata çıkarılması hedefleniyor.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, COP31 kapsamında düzenlenen IRENA Küresel Jeotermal Taahhüdü Üst Düzey Etkinliği'nde hükümetleri, yatırımcıları ve şirketleri girişime katılmaya davet etti.
Jeotermal kaynakların elektrik üretiminin yanı sıra konut, sera ve fabrika ısıtmasında da kullanılabileceğini belirten Bayraktar, enerji talebinin arttığı dönemde kesintisiz üretim sağlayabilen kaynakların önemine dikkat çekti.
Güneş ve rüzgar enerjisinden farklı olarak uygun jeotermal sahalarda santraller günün her saatinde üretim yapabiliyor. Bu özellik, jeotermali elektrik arz güvenliği açısından önemli bir kaynak haline getiriyor.
Türkiye'de 68 jeotermal santral faaliyet gösteriyor
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre Türkiye'nin toplam elektrik kurulu gücü Eylül 2026 itibarıyla 127 bin 355 megavata ulaştı. Bu kapasitenin 1.798 megavatını jeotermal enerji oluşturuyor.
Türkiye genelinde elektrik üretimi gerçekleştiren 68 jeotermal santral bulunuyor. Jeotermalin toplam kurulu güç içerisindeki payı yüzde 1,4 seviyesinde olmasına rağmen, 2025 yılında Türkiye'nin elektrik üretiminin yüzde 3,1'i bu kaynaktan karşılandı.
Bu fark, jeotermal santrallerin uygun koşullarda yıl boyunca yüksek kapasiteyle çalışabilmesinden kaynaklanıyor.
Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) verilerine göre Türkiye'nin jeotermal potansiyelinin yüzde 78'i Batı Anadolu'da bulunuyor. İç Anadolu yüzde 9, Marmara yüzde 7 ve Doğu Anadolu yüzde 5 pay alıyor.
Jeotermal kaynakların yaklaşık yüzde 90'ının düşük ve orta sıcaklıklı olması, elektrik üretiminin yanı sıra doğrudan ısıtma uygulamaları açısından da önemli bir potansiyel oluşturuyor.
170 bin konutun ısı ihtiyacı jeotermalden karşılanıyor
Türkiye'de jeotermal enerji yalnızca elektrik üretiminde kullanılmıyor. Bakanlığın Mart 2026 verilerine göre değerlendirilen toplam jeotermal kapasite 19 bin 836 megavat termal düzeyine ulaştı.
Bu kapasitenin yüzde 65,5'i elektrik üretiminde kullanılırken yüzde 12,3'ü termal tesislerde, yüzde 9,7'si merkezi konut ısıtmasında ve yüzde 9,6'sı sera ısıtmasında değerlendiriliyor.
Jeotermal kaynaklı merkezi ısıtma sistemleri yaklaşık 170 bin konut eşdeğerinin ısı ihtiyacını karşılıyor. Tarımsal üretimde ise yaklaşık 7 bin dönümlük sera alanı jeotermal kaynaklarla ısıtılıyor.
Uzmanlara göre jeotermal seracılık yatırımlarının yaygınlaşması, özellikle kış aylarında üretim kapasitesini artırırken enerji maliyetlerini de düşürebilir. Bu yatırımlar paketleme, depolama ve lojistik gibi bağlantılı sektörlerde de ekonomik hareketlilik yaratabilir.
Sanayide enerji maliyetlerini düşürebilir
Jeotermal kaynaklar, uygun sıcaklık seviyelerinde gıda işleme, kurutma, tekstil ve çeşitli sanayi süreçlerinde kullanılabiliyor.
Üretimde ihtiyaç duyulan ısının yerli kaynaklardan karşılanması, enerji maliyetlerinin ve ithal yakıt bağımlılığının azaltılmasına katkı sağlayabilir.
Sektör temsilcileri, jeotermal yatırımların artmasının sondaj ekipmanları, pompalar, vanalar, ısı eşanjörleri ve otomasyon sistemleri üreten yerli sanayi kuruluşları için de yeni iş imkanları oluşturacağını belirtiyor.
Ancak yeni sahalarda yüksek sondaj maliyetleri ve kaynak bulma riskleri, yatırımların önündeki temel sorunlar arasında yer alıyor. Bu nedenle uzun vadeli finansman ve risk paylaşım mekanizmaları önem taşıyor.
Türkiye jeotermal potansiyelinin yalnızca yüzde 15'ini kullanabiliyor
Jeotermal Elektrik Santral Yatırımcıları Derneği (JESDER) Yönetim Kurulu Başkanı Ufuk Şentürk, Türkiye'nin sahip olduğu jeotermal kaynakların önemli bölümünün henüz ekonomiye kazandırılamadığını söyledi.
Şentürk, "Sahip olduğumuz bu büyük zenginliğin şu anda yalnızca yüzde 15'lik kısmını değerlendirebiliyoruz. Geriye kalan yüzde 85'lik atıl potansiyelin ekonomiye kazandırılması, ülkemizin enerji arz güvenliği açısından hayati önem taşıyor" dedi.
Jeotermal projelerde en önemli sorunlardan birinin sondaj riski olduğunu belirten Şentürk, derin sondaj teknolojilerinin desteklenmesi, arama ve izin süreçlerinin hızlandırılması gerektiğini ifade etti.
Şentürk ayrıca ruhsat sahalarındaki tarıma elverişsiz alanlarda hibrit tesislerin önünün açılmasını, jeotermal ısıtma, teknolojik seracılık, tarımsal kurutma, termal turizm ve sanayi proses ısısına yönelik özel teşvik mekanizmaları oluşturulmasını önerdi.
2040 hedefi 10 bin megavat: 35 milyar dolarlık yatırım gerekiyor
Türkiye'nin jeotermal enerji alanındaki orta vadeli hedeflerine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Şentürk, kurulu gücün 2040 yılına kadar önemli ölçüde artırılması gerektiğini söyledi.
Şentürk, "2040 yılına kadar jeotermal elektrik üretiminde 10 bin megavat seviyesine mutlaka ulaşmalıyız. Bu seviyeye geldiğimizde 80-90 bin megavatlık güneş ve rüzgar santralini şebekede güvenle destekleyebiliriz" ifadelerini kullandı.
Bu büyümenin finansman ihtiyacına da dikkat çeken Şentürk, megavat başına 3,5-4,5 milyon dolarlık yatırım maliyeti dikkate alındığında toplam 30-35 milyar dolarlık finansmana ihtiyaç duyulacağını belirtti.
Şentürk, yatırımların hızlanması için YEKDEM süresi sona eren santrallere yönelik taban fiyat mekanizmasının devreye alınmasını, uzun vadeli yeşil finansman imkanlarının geliştirilmesini ve sondaj risklerinin paylaşılmasını önerdi. Hibrit üretim izinlerinin kolaylaştırılmasının da yatırımcı açısından önemli olduğunu vurguladı.
5,1 milyar dolarlık finansman anlaşmaları yatırımlara dönüşmeli
COP31 kapsamında açıklanan finansman paketlerini değerlendiren Şentürk, dört uluslararası kalkınma bankasıyla imzalanan toplam 5,1 milyar dolarlık 10 anlaşmanın sektör açısından önemli bir fırsat sunduğunu söyledi.
Şentürk, zirvede ortaya konulan hedeflerin somut yatırımlara dönüşmesi gerektiğini belirterek, "Temiz enerji taahhütlerinin ve henüz yetkilendirme aşamasında olan finansman niyetlerinin yalnızca diplomatik beyanlarda ve kağıt üzerinde kalmaması; hızla somut yatırımlara ve bağlayıcı uygulama adımlarına dönüşmesi büyük önem taşıyor" dedi.
Fosil yakıtlardan çıkış ve iklim finansmanı konularında küresel ölçekte görüş ayrılıklarının devam ettiğini hatırlatan Şentürk, yeni nesil sondaj teknolojileri ve Geliştirilmiş Jeotermal Sistemlerin (EGS) yeni sahaların ekonomiye kazandırılmasında önemli rol oynayabileceğini ifade etti.
Türkiye'nin yerli üretim kapasitesine de değinen Şentürk, "Bugün ülkemizdeki santrallerin yüzde 70'ini yerli imkanlarla üretiyor, geliştirdiğimiz türbinleri Orta Doğu ve Afrika pazarlarına ihraç ediyoruz. Sektörde yerli üretim kapasitesi güçlendi" diye konuştu.
Jeotermal yatırımlar cari açığın azaltılmasına katkı sağlayabilir
Jeotermal enerjinin doğalgaz ve kömür ithalatını azaltarak cari dengeye katkı sağlayabileceğini belirten Şentürk, seracılık yatırımlarında da önemli bir büyüme hedeflendiğini söyledi.
Şentürk, jeotermal seracılıkta 4 bin dönüm seviyesinden 2-3 yıl içinde 28 bin dönüme ulaşılmasına yönelik yatırımların başladığını dile getirdi. Bu hedef, Bakanlığın açıkladığı yaklaşık 7 bin dönümlük mevcut sera kullanımı verisinden ayrı bir sektör hedefi olarak değerlendiriliyor.
Jeotermal akışkandan lityum ve manganez gibi kritik minerallerin elde edilmesinin de sektöre yeni bir ekonomik alan kazandırabileceğini belirten Şentürk, pilot uygulamalarda önemli sonuçlar alındığını ifade etti.
Şentürk, "Reenjeksiyon hatlarındaki pilot uygulamalarda lityum-manganez bazlı seçici malzemelerle bir saatlik temasla tutulabiliyor. Ardışık döngüler sonunda litre başına 230 miligramı aşan derişime ulaşılıyor" dedi.
ABD'deki Salton Denizi, Almanya'daki Yukarı Ren Vadisi ve İngiltere'deki Cornwall projelerine dikkat çeken Şentürk, pilot çalışmaların ticari ölçeğe taşınmasının Türkiye'nin kritik mineral arz güvenliğine ve yüksek teknolojili hammadde ihracatına katkı sağlayabileceğini kaydetti.
Milli Enerji 2040 yol haritasında jeotermal enerji de yer alıyor
Jeotermal yatırımların büyümesiyle birlikte kaynakların sürdürülebilir kullanımı ve çevresel etkilerin kontrol altında tutulması da önem kazanıyor.
Kullanılan jeotermal akışkanın uygun teknik koşullarda yeniden yer altına gönderilmesini sağlayan reenjeksiyon uygulamaları, rezervuarların korunmasında önemli rol oynuyor. Çevresel izinler, reenjeksiyon ve deşarj denetimleri de yeni yatırımların sürdürülebilirliği açısından belirleyici unsurlar arasında bulunuyor.
COP31 kapsamında açıklanan Milli Enerji 2040 yol haritasında Türkiye'nin toplam elektrik kurulu gücünün 281 gigavata çıkarılması ve yenilenebilir kaynakların payının yüzde 77'ye ulaştırılması hedefleniyor.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar'ın açıkladığı yol haritasında jeotermal ve biyokütle kaynakları için toplam yaklaşık 6 gigavatlık kurulu güç öngörülüyor.
Küresel jeotermal hedefin Türkiye açısından ekonomik fırsata dönüşmesi ise yeni saha araştırmalarının, sondaj yatırımlarının, finansman imkanlarının ve yerli teknolojik üretimin birlikte geliştirilmesine bağlı olacak.