ABD ile İran arasında müzakere ihtimalinin güçlenmesi ve Orta Doğu’dan petrol sevkiyatının toparlanması, fiyatlardaki savaş primini aşağı çekti
Brent petrol geçen hafta yüzde 13,3 gerileyerek 98,32 dolara inerken ING yeni düşüş ihtimaline dikkat çekti. Goldman Sachs ise arz güvenliğine ilişkin riskler nedeniyle aralık ayı için 105 dolarlık tahminini koruyan bir görünüm ortaya koydu.
Petrol piyasasında geçen haftaki sert satışın ardından aşağı yönlü seyir yeni haftanın ilk işlem gününde de devam etti. Brent petrol 9 Kasım Pazartesi sabahı 98,45 dolar seviyesinde işlem görürken ABD Batı Teksas tipi ham petrol (WTI) 91 dolar civarında seyretti.
Brent petrolün 6 Kasım Cuma günü 98,32 dolardan kapanması, önceki haftanın aynı vadeli kontrat kapanışına göre yüzde 13,3'lük kayba işaret etti. Böylece Orta Doğu'daki çatışmalar nedeniyle fiyatlara eklenen jeopolitik risk priminin önemli bir bölümü geri verildi.
Petrol fiyatlarını aşağı çeken üç gelişme
Petrol fiyatlarındaki gerilemenin arkasında üç temel gelişme bulunuyor: ABD-İran görüşmelerine ilişkin beklentiler, Körfez'den petrol sevkiyatının toparlanması ve küresel piyasada arz fazlasının yeniden oluşması.
ABD Başkanı Donald Trump, müzakerelerde güçlü bir anlaşmaya ulaşılması halinde İran'a yönelik yeni saldırıların gerekli olma ihtimalinin oldukça düşük olduğunu açıkladı. Bu mesaj, piyasaların yeni bir askeri tırmanış ve Hürmüz Boğazı üzerinden petrol akışının daha fazla kesintiye uğraması ihtimaline biçtiği risk primini azalttı.
Bununla birlikte diplomatik süreç henüz anlaşmayla sonuçlanmış değil. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran ile görüşmelerde sınırlı ilerleme kaydedildiğini ve yakın zamanda bir uzlaşma beklemediğini belirtti. Bu açıklama, piyasalardaki iyimserliğin temkinli değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.
Körfez'den petrol sevkiyatı toparlanıyor
Fiyatları aşağı çeken ikinci önemli gelişme, Orta Doğu'dan petrol ihracatının savaşın ilk dönemindeki seviyelere kıyasla artması oldu.
Reuters'ın aktardığı JPMorgan değerlendirmesine göre Orta Doğu petrol ihracatı mart ayında günlük 9,8 milyon varile kadar geriledikten sonra 20,7 milyon varil civarına yükseldi. Ancak ihracat henüz çatışma öncesindeki seviyelerine ulaşmış değil.
JPMorgan, küresel petrol piyasasının eylül ayında günlük 1,1 milyon varil, ekim ayında ise 1,4 milyon varil arz fazlasına geçtiğini hesapladı.
Latin Amerika'daki üretim artışı ve küresel talepteki zayıflama da arz fazlasını destekleyen unsurlar arasında yer alıyor. Bu tablo, jeopolitik risklerin azalması halinde petrol fiyatları üzerindeki aşağı yönlü baskının güçlenebileceğine işaret ediyor.
ING: Diplomatik ilerleme yeni düşüş getirebilir
ING emtia stratejistleri Warren Patterson ve Ewa Manthey, 3 Kasım tarihli değerlendirmelerinde ABD ile İran arasındaki görüşmelerde somut ilerleme sağlanmasının petrol fiyatlarında yeni düşüşlere yol açabileceğini belirtti.
ING'ye göre piyasada hâlâ önemli bir jeopolitik risk primi bulunuyor. Özellikle Hürmüz Boğazı'nın küresel petrol arzı açısından taşıdığı önem, fiyatların diplomatik gelişmelere karşı hassasiyetini artırıyor.
Görüşmelerin olumlu sonuçlanması ve Körfez'deki petrol akışının normale dönmesi halinde bu risk priminin daha büyük bölümü ortadan kalkabilir. Ancak yalnızca diplomatik açıklamalar değil, sevkiyatların fiilen ne ölçüde normale döndüğü de belirleyici olacak.
Goldman Sachs'tan 105 dolarlık Brent tahmini
Petrol fiyatlarındaki sert düşüşe rağmen Goldman Sachs daha yüksek fiyat beklentisini koruyan kurumlar arasında yer alıyor.
Goldman Sachs, 2 Kasım'da yayımlanan tahmininde aralık ayı Brent petrol beklentisini 90 dolardan 105 dolara yükseltti. Banka, 2027 yılı ortalama Brent petrol tahminini de 80 dolardan 88 dolara çıkardı.
Bankaya göre Orta Doğu'daki arz kesintisi ihtimali ve yeni saldırıların petrol altyapısına verebileceği zarar, fiyatlar üzerinde önemli bir risk primi oluşturmayı sürdürüyor.
Goldman Sachs'ın yaklaşımı, piyasadaki mevcut düşüşün jeopolitik risklerin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmediğini ortaya koyuyor.
Rabobank kalıcı düşüş konusunda temkinli
Rabobank stratejistleri de 5 Kasım tarihli değerlendirmelerinde petrol fiyatlarındaki düşüşün kalıcı olacağı konusunda temkinli bir yaklaşım sergiledi.
Kuruma göre ABD'nin İran'a yönelik doğrudan askeri angajmanını azaltması, Basra Körfezi'ndeki güvenlik sorunlarının ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor.
Bölgedeki güç dengesi ve deniz taşımacılığına yönelik tehditler değişmediği sürece petrol, LNG ve diğer kritik emtia sevkiyatları yeni risklerle karşılaşabilir.
Bu nedenle seçim sonrasında yaşanan sert fiyat düşüşünün bir bölümü erken bir rahatlama fiyatlaması olarak değerlendiriliyor.
Hürmüz Boğazı'ndaki risk devam ediyor
Diplomatik beklentilere rağmen Orta Doğu'daki güvenlik sorunları petrol piyasasının gündeminden çıkmış değil.
Hürmüz Boğazı ve çevresinde gemilere yönelik saldırı haberleri gündemdeki yerini korurken Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad'da Husilerin saldırısı sonrasında Saudi Aramco'nun idari ofislerinde maddi hasar meydana geldiği bildirildi.
Bu gelişmeler, bölgedeki çatışmanın yeniden tırmanması halinde petrol arzına ilişkin endişelerin hızla güçlenebileceğini gösteriyor.
Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol miktarında kalıcı bir normalleşme sağlanmadan piyasanın jeopolitik risklerden tamamen arındığını söylemek mümkün görünmüyor.
Petrol fiyatlarında düşüş sürecek mi?
Önümüzdeki dönemde petrol fiyatlarının yönünü iki temel senaryo belirleyecek.
ABD ile İran arasında somut bir anlaşmaya ulaşılması, Hürmüz Boğazı'ndan sevkiyatın normalleşmesi ve Körfez üretiminin toparlanması halinde Brent petrol üzerindeki savaş primi daha da azalabilir. ING'nin değerlendirmesi ve JPMorgan'ın arz fazlası hesapları bu senaryoda aşağı yönlü fiyat hareketini destekliyor.
Buna karşılık müzakerelerin sonuçsuz kalması, yeni askeri operasyonların başlaması veya tanker trafiğine yönelik saldırıların artması halinde petrol fiyatlarında hızlı bir yükseliş görülebilir. Goldman Sachs ve Rabobank'ın temkinli yaklaşımı da bu riskin henüz ortadan kalkmadığını ortaya koyuyor.
100 dolar eşiği yeniden gündemde
Brent petrolün 100 doların altında kalması kısa vadede piyasada diplomasi ve arz toparlanması beklentisinin ağır bastığını gösteriyor. Ancak bu seviyenin altındaki fiyat hareketinin kalıcı hale gelmesi için yalnızca siyasi açıklamalar yeterli olmayacak.
Önümüzdeki günlerde ABD-İran görüşmelerinden çıkacak sonuçlar, Hürmüz Boğazı'ndaki tanker trafiği ve Körfez ülkelerinin üretim kapasitesindeki toparlanma yakından izlenecek.
Petrol piyasasında yeni yönü belirleyecek temel unsur, diplomatik iyimserliğin gerçek bir arz normalleşmesine dönüşüp dönüşmeyeceği olacak.